Wizerunek możemy rozumieć jako portret , obraz , zdjęcie lub podobiznę kogoś tudzież czegoś czy też sposób, w jaki dana osoba lub rzecz jest postrzegana bądź przedstawiana przez inne osoby. Media od dłuższego czasu utwierdzają w nas przekonanie , iż dobry wizerunek , a więc taki który nie odbiega od powszechnie przyjętych norm oraz oczekiwań jest ważny w pozytywnym odbiorze społecznym. Na pozytywny wizerunek składa się zarówno strój oraz wygląd fizyczny, a także ogólne wrażenie, jakie dana osoba wywiera na otoczenie. Jeżeli wizerunek ten jest coraz bardziej podobny do ideału który jest w danym miejscu oraz czasie rozpowszechniany, to zwiększają się szanse na dobry odbiór przez innych ludzi.
W psychologii zjawisko nadogólnienia w ocenie charakteru ludzi na podstawie ich wyglądu nazywa się nadgeneralizacją. Duża liczba badań wykazuje, iż większość ludzi dużo lepiej postrzega osoby atrakcyjnie fizycznie niż nieatrakcyjne. Opisywane jest zjawisko „wtórnego upośledzenia” którym jednym z elementów oprócz nadopiekuńczości opiekunów, a także wyręczania osób niepełnosprawnych jest też zaniedbanie w wyglądzie zewnętrznym przez niedostosowaną do wieku fryzurę czy ubiór, brak higieny osobistej czy zaniedbanie w opiece dentystycznej.
Eayres, Elis, Jones oraz Miller badali odbiór osób z niepełnosprawnością intelektualną przez analizę plakatów z akcji dobroczynnej w Wielkiej Brytanii , w wyniku tych badań zasugerowano, iż pozytywne reakcje wywołują osoby z zespołem Downa ,uśmiechające się, a ich twarze wyglądają na szczęśliwe. Lecz pozytywny odbiór nie zawsze wpływa na szczodrość i gotowość do wspierania akcji charytatywnej. Dzięki pokazywaniu studentom twarzy osób zdrowych, oraz odbiegających od tzw. normy , w różnych konfiguracjach i wyrażających różne emocje ,Dijker wraz z współpracownikami udowodnili, że warunkiem pozytywnego odbioru przez otoczenie jest nie tylko ukazywanie osób z trisomią 21 pary chromosomów jako szczęśliwych i radosnych , lecz także istotne jest by ukazać ich w społecznie akceptowanych aktywnościach, , świadczących o ich zaangażowaniu, umiejętnościach uczestnictwie w normalnym życiu.
Z racji na rozpowszechnienie a także charakterystyczność cech zewnętrznych zespół Downa jest dla wielu osób symbolem a nawet synonimem niepełnosprawności intelektualnej. Większość osób potrafi w miarę prawidłowo opisać fizyczne oznaki tej mutacji , należy także pamiętać iż niepełnosprawność ta zalicza się do grup „najbardziej oswojonych” , przez co osoby z tą mutacją są rozpoznawane, kojarzone , oraz co ciekawe, wzbudzają najbardziej dobre odczucia. Według badań przeprowadzonych przez Gilmore, Campbell, oraz Cuskelly potwierdza się , iż trisomia 21 pary chromosomów jest niepełnosprawnością stosunkowo dobrze znaną, wiążącą się raczej ze stereotypem dobrych cech charakteru.
O najczęstszych skojarzeniach związanych z wyglądem osób z tą przypadłością świadczy użyta w opisie Johna Langdona Downa z 1866 roku , oraz obecnie używana jako przezwisko mające na celu obrażenie kogoś , nazwa „mongolizm”.
Ważną rolę w kreowaniu kulturowego wizerunku osób niepełnosprawnych są media. Barnes wraz z Mercerem, analizując wiele utworów literackich oraz filmowych, oraz podejście historyczne, wymienili następujące wzory wizerunków osób niepełnosprawnych:
- Istota inna, fascynująca w swojej odmienności , budząca lęk wraz z niezrozumieniem lecz również ciekawość,
- Niepełnosprawny w „ stronie biernej”, , gdzie zły los determinuje jego funkcjonowanie,
- Niepełnosprawny jako człowiek niesamodzielny, bezproduktywny , potrzebujący opieki, także bezwolna ofiara złego fatum, obciążająca jednocześnie najbliższe otoczenie i rodzinę,
- Niepełnosprawny przeżywający tragedię osobistą,
- Niepełnosprawny jako wzór niezwykłych osiągnięć w dziedzinie sztuki lub nauki,
- Niepełnosprawny jako normalny,
Analizując literaturę przedmiotu , wyników badań odnośnie postrzegania osób z tą niepełnosprawnością lub przegląd utworów literackich lub innych utworów artystycznych, w których bohaterem jest osoba z tą przypadłością, możemy wyróżnić kilka podejść oraz najczęściej obecnych wizerunków:
- Osoba z zespołem Downa jako osoba nieziemska” maska Pana Boga”,
- „Miś o małym rozumku”, ale wielkim sercu,
- Osoba uzdolniona tanecznie , przyjacielska oraz miła,
- Źródło szczególnych cierpień rodziny, ukrywana tajemnica,
- Przykład niezdarności , gorszego funkcjonowania oraz mniejszej wartości,
- Synonim upośledzenia umysłowego,
- Istota tragiczna skazana na niezrozumienie i śmierć,
- Normalny człowiek,
Media wraz z organizacjami pozarządowymi coraz częściej inicjują różne akcje medialne, których celem jest zmiana negatywnego wizerunku osób z różnymi niepełnosprawnościami a także rozpowszechnianie aktualnej wiedzy na ten temat.
Poddając analizie wypowiedzi członków rodziny osób z zespołem Downa, wyróżniamy trzy podstawowe podejścia reprezentowane przez nich w odniesieniu do wizerunku swoich dzieci:
- Grupa deklarująca, że wygląd zewnętrzny ich dzieci nie stanowi dla nich problemu,
- Grupa przyznająca, że stara się szczególnie dbać o wygląd swojego dziecka poprzez odpowiedni strój oraz fryzurę,
- Grupa zwracająca uwagę na różnice w wyglądzie osób z trisomią 21 pary chromosomów w zależności od wieku tych osób,
Duża część rodziców deklaruje , iż nie ma problemów z akceptacją wyglądu swych dzieci , a ewentualna operacja plastyczna mogłaby wynikać z wskazań medycznych.